نمىدانست « 1 » ، از تصرف هرات چشم پوشيد و اسراى افغانى را ، كه جلال الدين ميرزا « 2 » نيز جزء آنان بود ، به هرات فرستاد و قلعه‌ى غوريان را به جعفر قليخان بزنجردى و شش هزار سربار سپرد و در ماه جمادى الثانى سال 1254 هجرى به پايتخت بازگشت . عمال انگليسى و حكومت هندوستان پس از تهديد محمد شاه و رفع محاصره هرات ظاهرا روابط خود را با ايران قطع كردند ، ولى جاسوسان انگليسى با لباس‌هاى مختلف در ايران به فعاليت پرداختند . چنان‌كه سراستين ليارد « 3 » خود را ميان بختيارىها انداخت و به لباس بختيارى ملبس شد و محمد تقى خان ، رئيس ايل بختيارى را به طغيان عليه دولت مركزى برانگيخت و خود او با فرمانده‌ى كشتىهاى جنگى انگليس موجب شورش‌ها و طغيان‌هايى شد كه شرح آن خواهد آمد . انگلستان زمينه‌ى مداخله مستقيم در امور افغانستان را كه جزء لاينفك ايران بود ، فراهم مىساخت . بريتانيا مىخواست به هر صورت يك حكومت پوشالى دست‌نشانده‌ى در افغانستان كه سنگر طبيعى هندوستان به شمار مىآمد ، بوجود آورد و راه نفوذ روسيه را به طرف هندوستان ببندد . ايران از آن پس ، عرصه‌ى فعاليت‌هاى نامشروع و نارواى عمال انگليسى براى حفظ هندوستان بود و در سراسر دوره‌ى سلطنت محمد شاه و ناصر الدين شاه اين سياست از طرف انگلستان تعقيب مىشد و حتى دولت نامبرده ، به بهانه‌ى جلوگيرى از برده‌فروشى و در لباس بشردوستى و انسان‌پرستى ، نفوذ نظامى خود را در خليج‌فارس بسط داد و در حقيقت ايران را از جنوب دچار محاصره‌ى نظامى و اقتصادى گردانيد . در افغانستان نيز عمال انگليسى و كمپانى هند به تدريج نفوذ خود را بسط دادند و كوشش آنان متوجه اين امر بود كه قدرت و نفوذ حكام و امراى قندهار و كابل را كه غالبا متمايل به دربار ايران بودند و سلطه‌ى ديرين و تاريخى كه يك كشور هم‌نژاد و هم‌زمان و هم‌كيش خود ، يعنى ايران را بر استقرار نفوذ استعمارى بيگانه ترجيح مىدادند ، از ميان بردارند « 4 » .

--> ( 1 ) - سرپرسى سايكس در مقدمه‌ى فصل هفتاد و هفتم از كتاب خود ( جلد دوم ) اين اظهارات را به محمد شاه نسبت داده است . « ما به تمام دعاوى و تقاضاهاى دولت بريتانيا رضايت مىدهيم . ما وارد جنگ نخواهيم شد و اگر براى خاطر دوستى نبود ما هرگز از محاصره‌ى هرات صرفنظر نمىنموديم . » ( 2 ) - كامران ميرزا در سال 1257 هجرى به دست وزير خود يار محمد خان كشته شد . ( 3 ) - Sir Austin Liard ( 4 ) - در اين‌باره ضمن بحث در روابط ايران و انگليس در فصول آينده گفتگو خواهيم كرد .